Dijkbrieven van de graaf

5 maart 2018 2018 is het Europees Jaar van het Cultureel Erfgoed. En in maart is het thema ‘water’. Waterschap Rivierenland duikt in haar erfgoed. Vandaag het begin: dijkbrieven van de graaf.
De oprichtingsakte van de Vijfheerenlanden uit het jaar 1284. Het is het oudst bewaarde document van Waterschap Rivierenland.

Waterbeheer was oorspronkelijk een lokale zaak, geregeld door het dorpsbestuur, de buurschap. De eerste kaden waren er in de twaalfde eeuw en ze beschermden vooral het eigen dorp. Pas in de dertiende eeuw werden de kaden langs de rivier aaneengesloten tot ringdijken. Daarbij speelde de landsheer (de graaf of hertog) een belangrijke rol. Toen de ringdijken er eenmaal waren, moest het beheer ervan geregeld worden. De landsheer vaardigde hiervoor dijkbrieven uit.

Hoge Maasdijk

Zo kreeg de regionale organisatie van de strijd tegen het water in het Rivierengebied vanaf 1273 vorm. In dat jaar sloten in het Land van Heusden de beroemde graaf Floris V van Holland en de heer van Heusden een verdrag over het schouwrecht over de Hoge Maasdijk. Helaas ging de originele dijkbrief verloren. De Alblasserwaard volgde in 1277.

Graaf van Holland

In het archief van het dijkcollege van het Land van Arkel boven de Zouwe berust nog een akte uit 1284. De akte bevat een overeenkomst, de unie van vijf ‘heren’, tussen heer Johan van Arkel, de kapittels van de Dom en van Oud-Munster te Utrecht, Johan van der Lede, Gisbrecht uten Goye, heer Sveder van Bosinchem, heer Hubrecht van Everdingen, heer Arnout van Scalquike, heer Gerard van den Rine, Bernard van Scalquike, Gisebrecht heer Gisebrechtssoon van Scalquike, Amilyz en Johan Samson. Gezamenlijk gingen de heren de afwatering regelen en de bescherming tegen het water oppakken. Het gebied dat zo werd beschermd, kreeg later de naam Vijfheerenlanden.

Graaf van Gelre

De Gelderse dijkringen ontvingen dijkbrieven in de eerste helft van de veertiende eeuw onder de graven Reinoud IV en Arnold: het Land  van Maas en Waal in 1321, de Tieler- en Bommelerwaard en de Over- en Neder-Betuwe in 1327.

Sinds 2005 vormen al deze gebieden samen Waterschap Rivierenland. Het rijke archief van Waterschap Rivierenland is digitaal in te zien via www.regionaalarchiefrivierenland.nl. Meer over het erfgoed van het waterschap lees je hier.

Over de historische voorgangers van Waterschap Rivierenland verscheen deze winter het boekje 'Van Dijkstoel tot Dorpspolder'. Waterschap Rivierenland biedt inwoners van haar werkgebied de mogelijkheid om het boekje te bestellen, zolang de voorraad strekt. Mail uw gegevens naar j.krom@wsrl.nl o.v.v. Erfgoed.